Patriarcha Bartłomiej umacnia niezależność litewskiego prawosławia od Moskwy

Niedawna wizyta patriarchy Konstantynopola Bartłomieja w Wilnie przypieczętowała powrót Litwy pod jurysdykcję Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Podczas pobytu, związanego także z  Światowym Apostolskim Kongresem Miłosierdzia, wyświęcono nowego egzarchę Litwy, co zakończyło proces tworzenia prawosławnych struktur kościelnych skupiających duchownych i wiernych, którzy opuścili Rosyjski Kościół Prawosławny z powodu sprzeciwu wobec wojny w Ukrainie.

Litwa, historycznie związana z metropolią kijowską, znalazła się pod kontrolą Moskwy pod koniec XVII wieku. Po przyznaniu autokefalii Kościołowi Prawosławnemu Ukrainy w 2018 r. oraz pogłębiającym się konflikcie między Konstantynopolem a Moskwą, Patriarchat Konstantynopolitański zaczął obejmować opieką duchownych represjonowanych przez Rosyjską Cerkiew za stanowisko antywojenne.

Podczas uroczystości w Wilnie Bartłomiej wyświęcił archimandrytę Panaretosa egzarchą Litwy. Wcześniej kierował on słowiańsko-turecką wspólnotą w Stambule. W nabożeństwie uczestniczyli liczni uchodźcy z Ukrainy i Białorusi. Patriarcha podkreślił znaczenie wierności prawdzie oraz docenił otwartość Litwy wobec osób uciekających przed wojną i represjami.

Wydarzenie miało również wymiar polityczny. Przedstawiciele białoruskiej opozycji przekazali Bartłomiejowi list Swiatłany Cichanouskiej, która zadeklarowała, że po demokratycznych zmianach Białoruska Cerkiew Prawosławna będzie dążyć do uniezależnienia się od Moskwy.

W tym samym czasie patriarcha Moskwy Cyryl odwiedzał obwód królewiecki, podkreślając „patriotyczną” misję Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej i jej rolę w służbie państwu.

Równolegle w Estonii weszły w życie przepisy ograniczające działalność struktur kościelnych podporządkowanych Moskwie. Estoński Trybunał Konstytucyjny uznał, że względy bezpieczeństwa państwa mogą mieć pierwszeństwo przed działalnością organizacji religijnych powiązanych z krajem prowadzącym agresję zbrojną.

Wydarzenia na Litwie, w Królewcu i Estonii pokazują, że konflikt między Moskwą a Konstantynopolem coraz silniej wpływa nie tylko na życie religijne, ale także na sytuację polityczną w państwach bałtyckich.