Piąte święcenia biskupie w Chinach w ciągu trzech miesięcy

Dzisiejsze święcenia biskupie w Chinach są piątymi w ciągu trzech miesięcy pomimo utrzymującego się napięcia w relacjach watykańsko-chińskich wokół wolności religijnej w tym kraju. Sytuację analizuje Quentin Finelli z francuskiego portalu Tribune Chrétienne.

Watykan poinformował o święceniach biskupich ks. Ignacego Dinga Zuyao jako nowego biskupa Haimen, w prowincji Jiangsu, we wschodnich Chinach. 40-letni duchowny został mianowany przez papieża Leona XIV 24 sierpnia, a jego kandydatura została zatwierdzona w ramach tymczasowego porozumienia między Stolicą Apostolską a Chińską Republiką Ludową. Nowa konsekracja nastąpiła w czasie, gdy papież po operacji płuc przebywa w szpitalu od wtorku, 13 października. Świadczy to o ciągłości instytucjonalnej i dyplomatycznej aktywności Stolicy Apostolskiej w jednej z najbardziej drażliwych kwestii w jej stosunkach międzynarodowych.

22 lipca ks. Joseph Chang Yanfeng został konsekrowany na biskupa Chifeng. 29 lipca ks. François-Xavier Duan Yongkun przyjął sakrę biskupią jako biskup koadiutor Bameng. 31 sierpnia ks. Paul Liu Honggang został konsekrowany na biskupa Datong, a 8 września święcenia otrzymał arcybiskup André Ding Yang z Chongqingu. Wraz ze święceniami w Haimen, w ciągu niecałych trzech miesięcy odbyło się pięć konsekracji. Ta koncentracja świadczy o nieustannej aktywności na rzecz wprowadzania w życie porozumienia chińsko-watykańskiego. Nasuwa się jednak pytanie: dlaczego te nominacje następują w tak krótkim czasie?

Duszpasterskie nadrabianie zaległości po dziesięcioleciach blokady

Pierwsze wyjaśnienie może mieć charakter duszpasterski. Kilka chińskich diecezji pozostawało bez biskupa przez wiele lat. W Chifeng lipcowa konsekracja zakończyła prawie dwudziestoletni wakat biskupi. W Datong brak biskupa rezydencjalnego sięgał kilkudziesięciu lat. Już w 2022 roku kard. Pietro Parolin, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, przyznał, że wiele chińskich diecezji pozostawało bez pasterza lub było kierowanych przez bardzo sędziwych hierarchów. Dla Rzymu nominacje te odpowiadają zatem fundamentalnej potrzebie: zapewnieniu sukcesji apostolskiej, ciągłości życia sakramentalnego i zarządzania diecezjami. Biskup nie jest jedynie administratorem religijnym. Jako następca apostołów otrzymuje misję nauczania, uświęcania i kierowania częścią ludu Bożego, we wspólnocie z następcą Piotra.

Rosnąca liczba konsekracji ma jednak również wymiar dyplomatyczny. Podpisane 22 września 2018 roku, za pontyfikatu Franciszka, tymczasowe porozumienie między Stolicą Apostolską a Pekinem było wielokrotnie odnawiane, a następnie przedłużone 22 października 2024 roku na kolejne cztery lata, do października 2028 roku. Jego pełna treść pozostaje tajna.

Na dwa lata przed upływem tego terminu obie strony mogą chcieć utrwalić osiągnięte rezultaty i usprawnić proces nominacji biskupów. Pozostaje to jednak kwestią interpretacji: żadne oficjalne oświadczenie nie łączy bezpośrednio harmonogramu konsekracji z datą 2028 roku. Cele obu stron niekoniecznie są zbieżne. Dla Rzymu priorytetem jest zapewnienie komunii biskupów z papieżem. Dla Pekinu nominacje są również częścią systemu religijnego kontrolowanego przez państwo, w którym decydującą rolę odgrywają struktury oficjalne.

Kontrola nad diecezjami wyzwaniem również materialnym

Inny, mniej widoczny wymiar dotyczy administrowania majątkiem kościelnym. W Chinach organizacje religijne podlegają surowym regulacjom dotyczącym budynków, środków finansowych, rachunków i darowizn z zagranicy. Chińskie prawo nakłada obowiązek sprawozdawczości finansowej i przewiduje nadzór administracyjny nad zasobami instytucji religijnych. Darowizny zagraniczne również podlegają regulacjom. W tym kontekście stabilizacja oficjalnie uznanych diecezji może ułatwić administrowanie nimi i wzmocnić ich integrację ze strukturami nadzorowanymi przez państwo. Jednakże przesadą byłoby przypisywanie pięciu niedawnych konsekracji motywom finansowym: brakuje publicznie dostępnych dowodów potwierdzających taki związek.

Tej ewolucji towarzyszy kolejny znak dyplomatyczny. W dniach od 7 do 14 października biskup koadiutor Pekinu Matthew Zhen Xuebin oraz bp Joseph Huang Bingzhang z Shantou uczestniczyli w spotkaniu w Rzymie poświęconym dziesiątej rocznicy wydania adhortacji apostolskiej „Amoris laetitia”. Jak niedawno donosiła Tribune Chrétienne, obecność ta kontrastuje z poprzednimi przypadkami z 1998 i 2005 roku, kiedy chińscy biskupi zaproszeni przez Jana Pawła II, a następnie Benedykta XVI, nie mogli przyjechać do Rzymu. Od 2018 roku, według agencji prasowej Fides, ich uczestnictwo stało się bardziej regularne.

Między uznaniem papieskim a chińskim nadzorem

Urodzony w sierpniu 1986 roku w Qidong, Ignatius Ding Zuyao studiował w seminariach w Sheshan i Pekinie. Święcenia kapłańskie przyjął w październiku 2011 roku, a od lutego 2023 roku był proboszczem parafii Qingnian Donglu w Nantong. Według diecezji Haimen, o czym donosi chińska katolicka strona internetowa Xinde, jego konsekracja odbyła się w obecności około 400 księży, sióstr zakonnych i wiernych. Przewodniczył jej biskup Joseph Shen Bin z Szanghaju, wiceprzewodniczący Patriotycznego Stowarzyszenia Katolików Chińskich, w asyście czterech innych biskupów. Nowy hierarcha został wybrany kandydatem na biskupa 14 maja 2026 roku, przed papieską aprobatą ogłoszoną w sierpniu. Chiński komunikat prasowy podkreślił również, że podczas święceń odczytano aprobatę krajowej konferencji episkopatu, co ilustruje rolę oficjalnych organów w tym procesie.

Konsekracje te nie rozwiewają jednak obaw dotyczących nieoficjalnych wspólnot katolickich. W raporcie opublikowanym w kwietniu 2026 roku organizacja Human Rights Watch potępiła naciski wywierane w celu zmuszenia ich członków do wstępowania do struktur religijnych uznanych przez reżim komunistyczny. Dla Stolicy Apostolskiej wyzwaniem jest zagwarantowanie, aby chińskie diecezje miały pasterzy w komunii z następcą Piotra, bez pogarszania sytuacji wiernych. Za Leona XIV porozumienie odziedziczone po Franciszku nadal przynosi widoczne rezultaty. Jednak ich zakresu nie można oceniać wyłącznie na podstawie liczby konsekrowanych biskupów ani ich obecności w Watykanie. Należy go również mierzyć ich rzeczywistą swobodą nauczania wiary katolickiej, zarządzania diecezjami i sprawowania posługi bez ingerencji politycznej sprzecznej z ich misją.