Pierwsza wizyta Achille Rattiego na Jasnej Górze

Przed Czarną Madonną

Tego samego ranka, o godz. 7.30, ks. prał. Ratti odprawił Mszę św. w Kaplicy Cudownego Obrazu, przy „licznym i pobożnym udziale wiernych i zakonników, z wielką duchową pociechą”.

Następnego dnia ponownie sprawował Eucharystię przy ołtarzu Matki Bożej. W relacji przesłanej 20 lipca sekretarzowi stanu kard. Pietro Gasparriemu Ratti wspominał: „Dwukrotnie odprawiałem Mszę w samej Kaplicy Najświętszej Dziewicy, z wielką duchową pociechą i wielkim zbudowaniem”.

Gdy został papieżem, zapragnął niejako zachować pamięć o tych dwóch Eucharystiach sprawowanych przed wizerunkiem Maryi. Polecił, aby kaplica w Pałacu Apostolskim w Castel Gandolfo została poświęcona Matce Bożej czczonej w Częstochowie. Jej wizerunek, namalowany przez Jana Henryka Rosena i podarowany Piusowi XI przez polskich biskupów, umieszczono nad ołtarzem.

„Pierwsze pojawienie się poza Warszawą (…) miało być u Najświętszej Dziewicy”

Kilka dni później, w relacji skierowanej do kard. Gasparriego, Ratti nadał tym wydarzeniom znaczenie duchowe. Po określeniu Częstochowy jako „najsłynniejszego spośród polskich sanktuariów, które stało się świętym symbolem narodowym”, napisał: „Tak więc, jak pierwszym publicznym wystąpieniem wizytatora apostolskiego w Warszawie było niesienie Najświętszego Sakramentu przez jej zatłoczone ulice, tak pierwsze pojawienie się poza stolicą, w Królestwie, miało być u Najświętszej Dziewicy, «Królowej» Polski”.

Za pomocą tych znaczących słów Ratti wskazał na związek między dwoma ważnymi momentami wyznaczającymi początek jego misji w Polsce: procesją z Najświętszym Sakramentem w Warszawie oraz spotkaniem z Czarną Madonną, Królową Polski poza Warszawą.

Wizyta na Jasnej Górze nie była więc jedynie etapem oficjalnej podróży, podczas której Ratti miał poznać także życie kościelne Częstochowy, a następnie Kielc. Jasna Góra była miejscem, które sam wybrał na swoje pierwsze spotkanie z religijnością Polski poza stolicą.

Jasna Góra w czasie wojny

Wizyta odbyła się, gdy wciąż trwała I wojna światowa. Pod względem kościelnym Jasna Góra należała wówczas do diecezji włocławskiej. Pod względem wojskowym sanktuarium wraz z klasztorem i najbliższym otoczeniem stanowiło enklawę kontrolowaną przez wojska austro-węgierskie, podczas gdy Częstochowa i okoliczne tereny znajdowały się pod okupacją niemiecką. Podróż wymagała więc zezwoleń obu władz okupacyjnych.

O sytuacji sanktuarium ks. prał. Ratti pisał w relacji do kard. Gasparriego: „Wojna uniemożliwia wielkie pielgrzymki, które niegdyś napływały tu nieustannie i w niewiarygodnie wielkiej liczbie; jednak o każdej porze można tu spotkać wzruszające przejawy wiary i pobożności”.

Dziennik wizytatora potwierdza to wrażenie. Opisując pierwszą Eucharystię w Kaplicy Cudownego Obrazu, Ratti wspominał o „licznym i pobożnym udziale wiernych i zakonników”.

Wielkie tłumy pielgrzymów zmniejszyły się zatem z powodu wojny, ale modlitwa nie ustała.

Kustosze sanktuarium

Podczas wizyty ks. prał. Ratti miał również okazję poznać wspólnotę ojców paulinów, kustoszy Jasnej Góry i duszpasterzy przybywających tam pielgrzymów.

Pierwszego dnia pobytu w Częstochowie wraz z o. Markiewiczem odwiedził Drogę Krzyżową Welońskiego, bazylikę, która znajdowała się wówczas w remoncie, zakrystię, skarbiec oraz bibliotekę.

We wspomnianej relacji do kard. Gasparriego tak podsumował swoje wrażenia: „Mogłem spokojniej i z bliska przyjrzeć się życiu i działalności tych ojców paulinów, którzy sprawują duchową opiekę nad sanktuarium i przybywającymi do niego wiernymi”. Wspólnota liczyła około dwunastu zakonników, oprócz nowicjuszy i aspirantów. Na jej czele stał wspomniany o. Markiewicz, którego Ratti określił jako „znakomitego zakonnika i prawdziwego męża Bożego”. O całej wspólnocie napisał: „Odniosłem wrażenie, że jest to rodzina zakonna o doskonałym duchu i pełna gorliwości”.

„Królowa” Polski

Podczas wspomnianej wizyty ks. prał. Ratti poznał Jasną Górę w jej konkretnym wymiarze: Kaplicę Matki Bożej, pielgrzymów oraz wspólnotę paulinów.

W ten sposób spełnił to, co wcześniej zapisał w swoim Dzienniku: jego „pierwsza wizyta poza Warszawą” miała prowadzić do „Królowej Polski”.