Pomoc humanitarna coraz bardziej narażona na przemoc

Międzynarodowe prawo humanitarne coraz częściej jest ignorowane i traktowane instrumentalnie. Na terenach dotkniętych konfliktami zbrojnymi gwałtownie wzrasta liczba ataków na placówki medyczne i ośrodki pomocy humanitarnej, a osoby niosące wsparcie pracują w coraz większym zagrożeniu. 19 sierpnia obchodzony jest Światowy Dzień Pomocy Humanitarnej.

Ginie coraz więcej pracowników humanitarnych

W 2025 roku co najmniej 326 pracowników organizacji humanitarnych zginęło w 21 krajach. W ciągu ostatnich trzech lat liczba ofiar wyniosła 1010 osób. Jak informuje agencja Fides ponad połowa z nich – dokładnie 560 – zginęła w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu. 130 pracowników humanitarnych straciło życie w Sudanie, 60 w Sudanie Południowym, 25 na Ukrainie i 25 w Demokratycznej Republice Konga. Życie tracą pracownicy medyczni i pacjenci. W 2025 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) odnotowała łącznie ponad 1300 ataków na placówki medyczne, w wyniku których zginęło ponad 1900 osób. Liczba ofiar śmiertelnych wśród personelu medycznego i pacjentów w 2025 r. wzrosła ponad dwukrotnie w stosunku do poprzedniego roku.  Tylko w pierwszym półroczu bieżącego roku miało miejsce 786 ataków na placówki medyczne lub personel medyczny.

Niepokojący trend nasilania przemocy

O rosnącej skali przemocy informują również zespoły organizacji „Lekarze bez Granic”. W ciągu minionej dekady odnotowano łącznie 255 ataków wymierzonych w transport medyczny, placówki medyczne, infrastrukturę oraz wyraźnie oznakowane pojazdy organizacji. Ponad jedna trzecia zdarzeń przypadła na lata 2024-2025. Wstępne dane z bieżącego roku sugerują, że niepokojący trend nasilania się ataków na opiekę zdrowotną może się utrzymać. „Ataki na placówki medyczne i personel ochrony zdrowia prowadzą do obrażeń i śmierci. Ich długofalowe skutki oznaczają, że osoby potrzebujące tracą dostęp do opieki ratującej życie. Dzieje się tak z powodu zniszczonej infrastruktury i wstrzymania działań przez organizacje humanitarne z powodu zagrożenia dla bezpieczeństwa” – informują „Lekarze bez Granic”.

Życie i zdrowie w niebezpieczeństwie

„Nasze zespoły informowały w ostatnich miesiącach o zagrożeniu personelu medycznego i atakach na placówki w Libanie, Ukrainie, Strefie Gazy czy Haiti, a tragiczna lista na tym się nie kończy. Mowa o miejscach, w których dostęp do opieki już jest ograniczony. Ataki na placówki i pracowników medycznych oznaczają, że ten dostęp jeszcze się pogarsza, a zdrowie i życie ludzi jest w większym niebezpieczeństwie” – mówi Draginja Nadaždin, dyrektor generalna „Lekarzy bez Granic” w Polsce. Organizacja podkreśla, że ochrona personelu i placówek medycznych to fundament międzynarodowego prawa humanitarnego. Pierwotnie normy te dotyczyły przede wszystkim wojskowych służb medycznych, konwencje genewskie z 1949 roku objęły ochroną również szpitale cywilne i cywilny personel medyczny. Państwa i wszystkie strony konfliktu zbrojnego muszą przestrzegać zasad chroniących opiekę zdrowotną. W praktyce jednak zasady te są coraz częściej łamane, a opieka medyczna jest atakowana pod różnymi pretekstami.

Atak na fundament prawa międzynarodowego

„Mamy obecnie do czynienia z niebezpiecznym zjawiskiem – ataki na ochronę zdrowia podczas konfliktów stają się czymś normalnym, międzynarodowe prawo humanitarne jest traktowane instrumentalnie, a sprawcy nie są pociągani do odpowiedzialności” – mówi Draginja Nadaždin. Podkreśla, że dane wskazują, iż w konfliktach zbrojnych to państwa są odpowiedzialne za większość ataków. „Polska jako część wspólnoty międzynarodowej powinna naciskać na strony konfliktu w celu przestrzegania norm. Obowiązek leczenia rannych i chorych w konfliktach zbrojnych i wynikająca z niego ochrona personelu i infrastruktury opieki zdrowotnej to fundament międzynarodowego prawa humanitarnego” – wskazuje przedstawicielka tej międzynarodowej organizacji humanitarnej, która ratuje życie i zdrowie ludzi w sytuacjach kryzysowych.

Apel „Lekarzy bez Granic”

„Lekarze bez Granic” wzywają państwa do wywiązywania się z podjętych przez nie zobowiązań prawnych. Organizacja apeluje także o wywieranie nacisku na strony konfliktu w celu przestrzegania norm oraz prowadzenie szybkich, niezależnych i przejrzystych dochodzeń w sprawie ataków na osoby i obiekty chronione na mocy istniejącego prawa. „Międzynarodowe prawo humanitarne ma chronić personel i infrastrukturę opieki zdrowotnej podczas konfliktów zbrojnych, tym samym chronić ludność cywilną. Tymczasem widzimy rażące lekceważenie ochrony misji medycznej w krajach ogarniętych wojną” – czytamy w komunikacie wydanym w Światowym Dniu Pomocy Humanitarnej.