Projekt Betlejem ma 20 lat. Kościelne nieruchomości zamieniają się w tanie mieszkania

Blisko 700 osób znalazło przystępne cenowo mieszkania dzięki belgijskiemu Projektowi Betlejem, który umożliwia wykorzystanie nieużywanych lub niewykorzystywanych w pełni nieruchomości, stanowiących własność Kościoła, na cele mieszkalnictwa społecznego. Inicjatywa, zapoczątkowana przez kard. Godfrieda Danneelsa, obchodzi w listopadzie 20-lecie istnienia.

Projekt Betlejem powstał 5 listopada 2006 r. podczas wydarzenia „Bruksela – Wszystkich Świętych”. Ówczesny arcybiskup Mechelen-Brukseli kard. Godfried Danneels zaapelował wtedy o przeznaczenie dostępnych nieruchomości kościelnych na mieszkania dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Impulsem do inicjatywy był problem niedoboru przystępnych cenowo mieszkań w Brukseli. Kardynał zachęcał instytucje kościelne, parafie i zgromadzenia zakonne, by nie traktowały posiadanych nieruchomości wyłącznie jako majątku wymagającego utrzymania, ale również jako zasobu, który może służyć potrzebującym.

Od początku działalności projektu blisko 700 osób znalazło dzięki niemu dach nad głową. Inicjatywa obejmuje przede wszystkim archidiecezję Mechelen-Brukseli, ale w podawanej łącznej liczbie uwzględniane są również działania podejmowane w diecezji Brugii.

Za realizację przedsięwzięcia odpowiada stowarzyszenie Betlehem utworzone w 2008 r., które pomaga parafiom, instytucjom kościelnym zarządzającym nieruchomościami oraz zgromadzeniom zakonnym w przygotowaniu budynków do nowej funkcji. Ważnym partnerem są społeczne agencje wynajmu mieszkań, które zarządzają lokalami i udostępniają je osobom o niskich lub umiarkowanych dochodach, stosując przystępne stawki czynszu.

Nie chodzi tu więc wyłącznie o przekazywanie mieszkań osobom w kryzysie bezdomności – model zakłada udostępnianie lokali ludziom, których dochody nie pozwalają na swobodne korzystanie z komercyjnego rynku nieruchomości. W zależności od projektu budynki są remontowane i przystosowywane do celów mieszkaniowych.

W Brukseli i Brabancji Walońskiej na mieszkalnictwo społeczne przeznaczono już ponad 70 nieruchomości kościelnych. Francuskojęzyczna organizacja kościelna w Brabancji Walońskiej, prezentując raport z działalności za lata 2022-2024, podawała, że stowarzyszenie wspierało mieszkalnictwo dla blisko 700 osób w 81 nieruchomościach kościelnych. Liczby te odnoszą się do różnych zakresów terytorialnych i sposobów prezentowania projektów.

Na finansowanie remontów przeznaczane są środki z Funduszu Betlehem oraz Funduszu Lucienne Mosmans, działających przy Fundacji Króla Baudouina (Fondation Roi Baudouin). Od momentu ich powstania przyznano na ten cel łącznie blisko 2 mln euro. Fundusz Betlehem otrzymuje średnio około 120 tys. euro darowizn rocznie.

Miejscem jubileuszowych obchodów, zaplanowanych na 26 listopada, będzie Sint-Annadorp w brukselskiej dzielnicy Anderlecht. To szczególnie wymowny przykład realizacji idei projektu – osiedle powstało w dawnej klinice św. Anny, dzięki współpracy stowarzyszenia Rafaël i archidiecezji Mechelen-Brukseli. Zostało uroczyście otwarte 12 grudnia 2023 r. Obejmuje 52 mieszkania, w których mieszka ponad 200 osób, pomieszczenia dla organizacji społecznych oraz kaplicę. Fundusze Betlehem i Lucienne Mosmans wsparły tę inwestycję kwotą 300 tys. euro.

Przedstawiciele projektu podkreślają, że jego misja pozostaje aktualna. Arcybiskup Mechelen-Brukseli abp Luc Terlinden i przewodniczący stowarzyszenia Betlehem Paul Delva zwrócili uwagę w jubileuszowym apelu z 2 listopada, że mimo dotychczasowych osiągnięć liczba dostępnych mieszkań nadal jest niewystarczająca. Wskazali również na konieczność dbania o ich jakość, szczególnie w kontekście coraz częstszych fal upałów. Wyzwania dotyczą także samego funkcjonowania inicjatywy – rosnące koszty remontów i trudności ze znalezieniem wolontariuszy sprawiają, że uruchamianie kolejnych przedsięwzięć w dużej mierze zależy od darowizn i zaangażowania partnerów.

Należy podkreślić, że państwo belgijskie – zgodnie z konstytucyjnymi zasadami uznanych kultów – wypłaca pensje duchownym (katolickim, protestanckim, anglikańskim, prawosławnym, żydowskim i islamskim) oraz pokrywa część kosztów funkcjonowania struktur religijnych.