Rzym odzyskuje Caravaggia. Wyjątkowy portret kupiony za 30 mln euro

Włoskie Ministerstwo Kultury kupiło z prywatnej kolekcji obraz Caravaggia – portret Maffeo Barberiniego. W 2025 roku został on po raz pierwszy publicznie wystawiony w ramach Jubileuszu Kultury. Dzieło obejrzało wówczas pół miliona osób. Teraz, portret przyszłego papieża Urbana VIII, stanie się elementem stałej ekspozycji w Pallazzo Barberini, dawnej posiadłości jego rodu.

Dwa lata negocjacji

„Jedna z największych inwestycji, jakie kiedykolwiek poczyniły Włochy w dzieło sztuki” – tak o zakupie Caravaggia mówi minister kultury Alessandro Giuli. Obraz został kupiony za 30 milionów euro, a negocjacje z prywatnymi włościanami trwały prawie dwa lata. Jest to dzieło głęboko rzymskie, wykonane przez Caravaggia na zlecenie wykształconego i ambitnego mecenasa Maffeo Barberiniego, człowieka Kościoła i polityki, kierującego się strategiczną ideą „rozpowszechnienia” wpływów swojej arystokratycznej rodziny w Rzymie i na dworach Europy również poprzez artystów, których brał pod swoje skrzydła. Do 2024 roku portret nigdy wcześniej nie był publicznie wystawiany. Po raz pierwszy można go było oglądać w Rzymie podczas Roku Świętego 2025, na wystawie celebrującej kulturę.

Pierwszy nowoczesny portret w historii sztuki włoskiej

Obraz stanowi wyjątkową perłę, gdyż portrety wykonane przez Caravaggia (spośród około 65 dzieł przypisywanych temu wybitnemu malarzowi z Lombardii) są niezwykle rzadkie. Niektóre przepadły, a do innych nigdy nie udało się dotrzeć. Co najbardziej przypomina styl Caravaggia? „Wszystko tkwi w sensie żywego portretu – mówi Thomas Clement Salomon. – Artysta przedstawia Maffeo siedzącego w fotelu; w jednej ręce trzyma list, a drugą wykonuje sugestywny gest, jakby wydawał polecenia. Za pomocą zaledwie kilku pociągnięć Caravaggio tworzy portret w ruchu, ujawniając nastrój i charakter bohatera, intelektualisty z najwyższej sfery społecznej, monumentalnego w swojej obecności, ale pozbawionego retoryki”. Dyrektor mieszczącej się obecnie w pałacu Narodowej Galerii Sztuk przypomina, że „wielu twierdzi, iż jest to pierwszy nowoczesny portret w historii sztuki włoskiej. Wystarczy spojrzeć na uwiecznioną postać, aby dostrzec coś przełomowego w historii portretu między XVI a XVII wiekiem”.

Sojusz papieża z rzeźbiarzem

W zbiorach Narodowej Galerii Sztuki Dawnej Pałacu Barberini portret Maffeo Barberiniego znajdzie się obok takich dzieł Caravaggia, jak m.in. Judyta ścinająca głowę Holofernesowi. Do 14 czerwca 2026 roku w pałacu prezentowana jest też wystawa poświęcona relacji między Maffeo Barberinim a Gian Lorenzem Berninim oraz ich wpływowi na przemianę sztuki XVII wieku. Wpisuje się ona w obchody czterechsetnej rocznicy konsekracji Bazyliki Świętego Piotra. To właśnie Urban VIII odkrył talent młodego Gian Lorenza, zaczął świadomie wspierać jego rozwój, powierzając mu samodzielne realizacje. To właśnie ten artysta nadał obecny kształt bazylice watykańskiej i otoczył go kolumnadą, dziś noszącą jego imię.