SKŚ alarmuje USCIRF: reformy edukacyjne naruszają wolność religijną

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) skierowało 2 grudnia 2025 r. list do United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF), informując o naruszeniach wolności religijnej, prawa do nauczania religii oraz zakazu dyskryminacji w polskim systemie oświaty. Dokument dotyczy reform wprowadzonych przez ministra edukacji narodowej w latach 2024–2025.

List podpisany przez przewodniczącego SKŚ Piotra Janowicza, opisuje dwie zmiany w organizacji nauczania religii w szkołach publicznych. Według autorów zostały one wprowadzone mimo sprzeciwu kościołów oraz pomimo orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających ich niezgodność z Konstytucją RP.

Pierwsza z reform wynika z rozporządzenia z 26 lipca 2024 r., które obowiązuje od 1 września 2024 r. i umożliwia organizację lekcji religii w grupach międzyoddziałowych oraz międzyklasowych. W toku konsultacji społecznych kościoły oraz Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywali, że takie rozwiązanie utrudni realizację programu nauczania, uniemożliwi dostosowanie treści do wieku uczniów i obniży jakość zajęć. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 listopada 2024 r. (sygn. U 10/24) orzekł niezgodność tego rozporządzenia z Konstytucją, wskazując m.in. na naruszenie praw rodziców i dzieci oraz brak wymaganego porozumienia z kościołami. Jak podkreślono w liście, wyrok ten nie jest respektowany.

Druga zmiana została wprowadzona rozporządzeniem z 17 stycznia 2025 r., które ma wejść w życie 1 września 2025 r. Przewiduje ono zmniejszenie liczby godzin religii z dwóch do jednej tygodniowo oraz umieszczanie tych zajęć przed lub po obowiązkowych lekcjach. Zdaniem autorów listu może to prowadzić do wielogodzinnych przerw w planie dnia uczniów. Kościoły zgłaszały sprzeciw wobec redukcji godzin oraz krótki okres vacatio legis. Według SKŚ skutkiem reformy może być likwidacja od około 9,4 tys. do 11,1 tys. etatów nauczycieli religii, co stanowi blisko jedną trzecią wszystkich zatrudnionych w tym zawodzie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 lipca 2025 r. uznał to rozporządzenie za niekonstytucyjne, wskazując na arbitralność działań ministra oraz pominięcie obowiązku współdziałania władz publicznych z kościołami i związkami wyznaniowymi.

W liście do USCIRF podniesiono zarzut dyskryminacji nauczycieli religii, jako jedynej grupy pedagogów objętej obowiązkiem łączenia grup, a także uczniów i rodziców, którzy chcą korzystać z nauczania religii w szkole. Autorzy dokumentu wskazują na naruszenie wolności sumienia i religii, zakazu dyskryminacji, zasady bezstronności władz publicznych oraz prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Zwrócono także uwagę na publiczny wymiar nauczania religii jako formy manifestowania wiary.

Jak poinformowano, oba rozporządzenia są przedmiotem skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Oczekuje się na wyznaczenie terminu posiedzenia. SKŚ apeluje do USCIRF o monitorowanie sytuacji, argumentując, że wprowadzone zmiany prowadzą do marginalizacji religii w edukacji publicznej.

Źródło: List Stowarzyszenia Katechetów Świeckich do USCIRF z 2 grudnia 2025 r.