SKŚ: nie ograniczajmy miejsca religii i etyki w szkole

Spada odsetek młodych Polaków deklarujących wiarę i uczestniczących w praktykach religijnych. Jednocześnie inne badania pokazują, że wiara, Bóg i duchowość pozostają ważnymi punktami odniesienia dla znacznej części nastolatków. Zdaniem Stowarzyszenia Katechetów Świeckich te wyniki nie uzasadniają ograniczania obecności religii w szkole. Przeciwnie – wskazują na potrzebę rozwijania edukacji aksjologicznej, w której religia i etyka zajmują istotne miejsce.

Mniej religijności nie musi oznaczać mniej duchowości

Wyniki ogólnopolskiego badania „Młodzież a wartości 2026”, zaprezentowanego na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, pokazują wyraźny spadek religijności uczniów szkół średnich.

W 2026 r. 45,8 proc. młodzieży w wieku 16–19 lat deklarowało się jako wierzący lub głęboko wierzący. W 1988 r. odsetek ten wynosił 82,3 proc., a jeszcze w 2017 r. – 53,9 proc.

Jeszcze większe zmiany dotyczą praktyk religijnych. Systematyczne praktykowanie deklaruje obecnie 30,1 proc. badanych, podczas gdy w 1988 r. było to 86,3 proc., a w 2017 r. – 52,4 proc.

Dane te potwierdzają głęboką przemianę stosunku młodego pokolenia do religii i jej instytucjonalnych form. Nie dają jednak podstaw do wniosku, że młodzi ludzie przestali interesować się duchowością, sensem życia czy pytaniami o Boga.

83 proc. nastolatków przynajmniej czasami zwraca się w myślach do Boga

Na inny wymiar religijności młodzieży wskazują badania Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej, przedstawione w publikacji „Młodzież – Profilaktyka – Rodzina” z 2025 r.

Według przywołanych w niej wyników badań z roku szkolnego 2023/2024:

– 83 proc. nastolatków przynajmniej od czasu do czasu zwraca się w myślach do Boga.

– 62 proc. młodych ludzi uznaje wiarę i religię za sprawy ważne lub bardzo ważne.

– W grupie nastolatków, dla których wiara jest bardzo ważna, 23 proc. wykazuje słabą kondycję psychiczną. Wśród tych, dla których wiara jest zupełnie nieważna, odsetek ten wynosi 46 proc.

Ostatnie zestawienie wskazuje na związek między znaczeniem przypisywanym wierze, a kondycją psychiczną, choć samo w sobie nie dowodzi zależności przyczynowo-skutkowej.

Badania UKSW i Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej dotyczą różnych grup badanych, okresów i wskaźników. Nie można zatem bezpośrednio porównywać ich odsetków ani traktować ich jako jednej statystyki. Zestawione ze sobą pozwalają jednak dostrzec ważne zjawisko: słabnące przywiązanie do tradycyjnych form religijności może współistnieć z utrzymującą się potrzebą duchowych odniesień.

Młodzi nie przestali pytać. Czy szkoła chce im odpowiadać?

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich zwraca uwagę, że wyniki badań powinny skłaniać nie tylko do refleksji nad kondycją religijną młodego pokolenia, lecz również nad kierunkiem zmian w polskiej edukacji.

– Jeśli młodzi coraz rzadziej uczestniczą w praktykach religijnych, ale nadal poszukują Boga, sensu życia i trwałych wartości, to dlaczego ograniczamy przestrzeń, w której mogą o tych sprawach rozmawiać? Spadek religijności nie powinien być argumentem za marginalizowaniem szkolnej katechezy, lecz impulsem do przemyślenia jej roli i sposobów docierania do młodzieży – podkreśla Tomasz Sypniewski ze Stowarzyszenia Katechetów Świeckich.

Szkolna lekcja religii nie jest jedynie przekazem wiedzy o doktrynie i tradycji Kościoła. Może być także miejscem stawiania fundamentalnych pytań o dobro i zło, wolność, odpowiedzialność, sumienie, godność człowieka, cierpienie, nadzieję i sens życia.

Podobnie lekcje etyki stwarzają możliwość systematycznej refleksji nad wartościami i zasadami moralnymi, również w perspektywie niezwiązanej z wyznawaną religią.

Oba przedmioty, przy zachowaniu ich odrębności, mogą służyć integralnemu rozwojowi młodego człowieka.

Religia albo etyka – odpowiedź na potrzeby współczesnej młodzieży

Zdaniem SKŚ odpowiedzią na przemiany religijności pokolenia Z nie powinno być dalsze ograniczanie miejsca religii w szkole.

Potrzebne jest rozwiązanie systemowe, które zapewni wszystkim uczniom przestrzeń do refleksji nad wartościami, z poszanowaniem wolności sumienia, przekonań religijnych i praw rodziców.

Taką propozycją jest obywatelski projekt ustawy „TAK dla religii i etyki w szkole”, poparty podpisami ponad pół miliona obywateli, zakładający obowiązkowy wybór jednego z tych dwóch przedmiotów.

Nie chodzi o przymuszanie kogokolwiek do wiary ani o utożsamianie religijności z moralnością. Chodzi o uznanie, że wychowanie aksjologiczne stanowi ważną część edukacji i nie powinno zależeć wyłącznie od doraźnych decyzji organizacyjnych.

– Nie możemy jednocześnie wyrażać zaniepokojenia kondycją młodego pokolenia i ograniczać miejsca przedmiotów, które pomagają rozmawiać o wartościach, sumieniu i odpowiedzialności. Młodzież potrzebuje nie tylko kompetencji i wiedzy, ale także przestrzeni do poszukiwania odpowiedzi na pytania o sens i cel własnego życia – wskazuje Tomasz Sypniewski z SKŚ.

Nie mniej religii i etyki, lecz lepsza edukacja o wartościach

Stowarzyszenie Katechetów Świeckich podkreśla, że wyniki obu badań nie stanowią dowodu, iż samo uczestnictwo w lekcjach religii zatrzyma proces sekularyzacji. Wskazują natomiast, że potrzeb duchowych i moralnych młodzieży nie można sprowadzać do statystyk uczestnictwa w praktykach religijnych.

Szkoła powinna pozostać miejscem otwartej, odpowiedzialnej i dostosowanej do współczesnych wyzwań rozmowy o wartościach.

Pokolenie Z może coraz rzadziej uczestniczyć w praktykach religijnych, ale nie oznacza to, że przestało szukać odpowiedzi na fundamentalne pytania. Nie odbierajmy mu możliwości podejmowania tych poszukiwań również w szkole.

TAK dla religii i etyki w szkole!