Sojusz papieża z rzeźbiarzem: Urban VIII i Bernini

Fabryka Świętego Piotra – urząd odpowiedzialny za zarządzanie, utrzymanie, konserwację i dekorację bazyliki watykańskiej – objęła patronat nad wystawą, którą od 12 lutego do 14 czerwca 2026 roku można oglądać w rzymskim Palazzo Barberini. Ekspozycja poświęcona relacji między Maffeo Barberinim a Gian Lorenzem Berninim oraz ich wpływowi na przemianę sztuki XVII wieku wpisuje się w obchody czterechsetnej rocznicy konsekracji Bazyliki Watykańskiej.

Kardynał odkrywa talent

Maffeo Barberini, jako kardynał i mecenas sztuki, zlecił Pietro Berniniemu, ojcu Gian Lorenza, wykonanie rzeźb do kaplicy rodzinnej w kościele Sant’Andrea della Valle w Rzymie. To właśnie wtedy zwrócił uwagę na niezwykły talent młodego artysty. W dokumentach z tego okresu po raz pierwszy pojawia się imię Gian Lorenza jako współtwórcy zamówienia. Przyszły papież szybko dostrzegł, że młody Bernini przewyższa warsztat ojca pod względem ekspresji i nowatorstwa. Zaczął więc świadomie wspierać jego rozwój, powierzając mu samodzielne realizacje.

Po wyborze na papieża w 1623 roku Urban VIII uczynił Berniniego swoim głównym artystą. Powierzył mu prestiżowe zamówienia w Bazylice św. Piotra, przede wszystkim projekt monumentalnego Baldachimu nad grobem Apostoła. Był to moment przełomowy, ponieważ odtąd Bernini stał się centralną postacią rzymskiego baroku.

Dwadzieścia lat, które odmieniły Rzym

Pontyfikat Urbana VIII (1623-1644), realizowany poprzez geniusz Berniniego, zapoczątkował prawdziwą rewolucję estetyczną i kulturową w Wiecznym Mieście. Kuratorzy wystawy: Andrea Bacchi i Maurizia Cicconi, prezentują ponad siedemdziesiąt dzieł, ukazujących wspólną wizję papieża i artysty.

W pierwszej części ekspozycji pokazano wczesne prace Berniniego, powstałe jeszcze we współpracy z ojcem, m.in. „Adama, Ewę i węża”, „Cztery Pory Roku”, „Putta ze smokiem”, „Świętego Wawrzyńca” oraz „Świętego Sebastiana Barberinich”, wybranego jako symbol wystawy. Jak podkreśla Andrea Bacchi, było to jedno z pierwszych zamówień Maffea u Gian Lorenza, być może pierwsza rzeźba barokowa.

Bernini: nowy Michał Anioł

Druga część wystawy koncentruje się na wielkich projektach zrealizowanych w Bazylice św. Piotra: Baldachimie, Loggiach Relikwii i Katedrze św. Piotra. Dzieła te stały się symbolem triumfującego papiestwa w epoce wojny trzydziestoletniej. Urban VIII poprzez sztukę budował wizję potęgi Kościoła i znaczenia rodu Barberinich. Ekspozycja obejmuje również portrety papieskie oraz popiersia kardynałów i dostojników epoki, odsłaniające psychologiczną głębię barokowej rzeźby. Obok oficjalnych zamówień zaprezentowano także bardziej prywatne prace Berniniego, w tym słynne popiersie Costanzy Bonarelli.

Wystawa stanowi nie tylko prezentację arcydzieł, lecz także próbę reinterpretacji roli Berniniego jako „nowego Michała Anioła” oraz ukazania Rzymu jako centrum artystycznej odnowy XVII-wiecznej Europy.

Współpraca muzeum i Watykanu

Ekspozycja dopełnia to, co pielgrzymi i turyści mogą zobaczyć w rzymskich bazylikach, zachęcając do odkrywania miasta jako żywego muzeum baroku. „Patronat jest znakiem wspólnej odpowiedzialności za ochronę i upowszechnianie dziedzictwa artystycznego”, podkreśla Stefano Attili z Fabryki Świętego Piotra. Wystawa została zrealizowana przy wsparciu Intesa Sanpaolo oraz we współpracy z Bazyliką Santa Maria Maggiore, umożliwiając zwiedzającym kontynuowanie tej artystycznej drogi poza murami muzeum.