Stefan Wyszyński na Soborze: kardynał, który bronił Maryi

Papież Leon XIV rozpoczął nowy cykl katechez o Soborze Watykańskim II (1962–1965). W nawiązaniu do tej inicjatywy redakcja Vatican News przypomina najważniejsze postaci i wydarzenia soborowe. Cykl rozpoczyna się od bł. Stefana kard. Wyszyńskiego, Prymasa Polski i jednego z Ojców Soboru. Jak powiedział Papież 7 stycznia 2026, jest to „cenna okazja, aby ponownie odkryć piękno i znaczenie tego wydarzenia kościelnego”.

Prymas Polski wśród Ojców Soboru

Udział kard. Stefana Wyszyńskiego w Soborze Watykańskim II był jednym z najważniejszych przejawów obecności Kościoła z Europy Środkowo-Wschodniej w pracach nad odnową Kościoła powszechnego. Prymas Polski uczestniczył we wszystkich czterech sesjach Soboru, jednak jego zaangażowanie rozpoczęło się wcześniej. Już 15 czerwca 1960 r. papież Jan XXIII powołał go do Centralnej Komisji Przygotowawczej Soboru, której zadaniem było opracowanie projektów przyszłych dokumentów.

Po otwarciu Soboru, 11 października 1962 r. kard. Wyszyński uczestniczył w pracach kilku gremiów soborowych, m.in. Komisji Apostolstwa Świeckich oraz komisji zajmującej się środkami społecznego przekazu. Następnie pracował w Kongregacji do Spraw Nadzwyczajnych. Po śmierci Jana XXIII i reorganizacji struktur Vaticanum II przez papieża Pawła VI został włączony do Sekretariatu Soboru extra ordinem oraz Papieskiej Komisji do Rewizji Kodeksu Prawa Kanonicznego.

Sekretariat extra ordinem był ważnym organem pomocniczym Soboru. Jego zadaniem była koordynacja prac między komisjami, czuwanie nad przebiegiem obrad oraz zajmowanie się sprawami szczególnymi, które nie należały bezpośrednio do zwykłych struktur soborowych. Włączenie Prymasa Polski do tego gremium było wyrazem uznania dla jego autorytetu, a zarazem zapewniało reprezentację Kościoła żyjącego za „żelazną kurtyną”.

Głos „Kościoła milczenia”

Kard. Wyszyński należał do aktywnych uczestników debat soborowych. W auli soborowej zabierał głos dziesięć razy, wypowiadając się m.in. w sprawie liturgii, wolności religijnej, jedności Kościoła czy roli biskupów w zarządzaniu diecezjami. Wystąpił również 20 października 1962 r. w czasie debaty nad „Przesłaniem Ojców Soboru do ludzkości”. Dwa razy złożył także pisemne uwagi w sekretariacie Soboru: w sprawie wolności religijnej oraz nauczania o Najświętszej Maryi Pannie.

Jego wystąpienia były często odbierane jako głos „Kościoła milczenia”, czyli wspólnoty chrześcijan żyjących w krajach komunistycznych. Prymas przypominał Ojcom Soborowym o sytuacji wiernych, którzy mimo nacisków i prześladowań pozostawali wierni swojej wierze.

Maryja Matką Kościoła

Szczególne miejsce w soborowej działalności Prymasa zajmowała kwestia mariologii. Aktywnie uczestniczył on w pracach nad Konstytucją dogmatyczną o Kościele Lumen gentium, zwłaszcza w części dotyczącej Maryi. Gdy w 1963 r. zdecydowano, że nauczanie o Matce Bożej zostanie włączone do tej konstytucji, Prymas Polski zabiegał o wyraźne podkreślenie Jej duchowego macierzyństwa wobec Kościoła.

15 września 1964 r., w imieniu Episkopatu Polski, przekazał Pawłowi VI memoriał z prośbą o nadanie Maryi tytułu Matki Kościoła oraz o zawierzenie Jej opiece całej wspólnoty wierzących. Dzień później, podczas wystąpienia w auli soborowej, postulował, aby akt oddania Kościoła i świata pod opiekę Maryi miał charakter publiczny. „Jest [to] świadectwem Ojców Soborowych, nie widać tu ani konserwatystów, ani progresistów, są biskupi wierzący, pragnący Matki”, mówił Prymas. Podkreślał także, że biskupi polscy proszą przede wszystkim o uznanie duchowej roli Maryi w życiu wierzących: „Nie prosimy o nic większego ani goręcej, jak tylko o to, aby została uznana duchowa macierzyńska rola Maryi wobec całego rodzaju ludzkiego”. Starania te przyniosły owoc 21 listopada 1964 r., gdy Paweł VI ogłosił Maryję Matką Kościoła. W ten sposób postulaty wielu Ojców Soborowych, wśród których ważną rolę odegrał Prymas Tysiąclecia, znalazły swoje miejsce w nauczaniu Kościoła.

Udział kard. Stefana Wyszyńskiego w pracach Soboru Watykańskiego II pokazał, że Kościół w Polsce wniósł do soborowej refleksji nie tylko doświadczenie życia w trudnych warunkach politycznych, lecz także bogactwo duchowości i głębokiej pobożności maryjnej.