Święto Podwyższenia Krzyża Świętego – 14 września

W Cesarstwie Rzymskim śmierć przez ukrzyżowanie była najokrutniejszą i najbardziej haniebną karą, przeznaczoną jedynie dla niewolników i ludów poddanych Rzymowi – nigdy dla obywateli rzymskich. Skazaniec konając na krzyżu umierał w męczarniach: odzierano go z szat, rozciągano ramiona i nogi, przybijając gwoździami do drewna, a śmierć następowała powoli wskutek gorączki, utraty krwi i uduszenia. Karę tę zniósł dopiero w 316 r. cesarz Konstantyn Wielki.Po ustaniu prześladowań chrześcijan, z inicjatywy matki Konstantyna, św. Heleny, podjęto poszukiwania relikwii Krzyża Chrystusowego. Według tradycji odnaleziono je 13 lub 14 września 326 r. na wzgórzu Golgoty. W miejscu tym wzniesiono Bazylikę Grobu Pańskiego, konsekrowaną 13 września 335 r. Następnego dnia, 14 września, biskup Jerozolimy po raz pierwszy uroczyście ukazał wiernym relikwię Krzyża. Wydarzenie to nazwano „podwyższeniem Krzyża Świętego”, a wspomnienie tego faktu rozprzestrzeniło się na cały Kościół. Początkowo święto obchodzono jedynie w miejscach przechowujących relikwie Krzyża, z czasem zaś objęło ono cały Kościół powszechny.

Kult Krzyża

Znak krzyża towarzyszył chrześcijanom od chwili śmierci Jezusa. W pierwszych wiekach przedstawiano go w uproszczonych formach – jako kotwicę lub trójząb. Dopiero po edykcie mediolańskim w 313 r., gdy Konstantyn Wielki zapewnił chrześcijanom wolność wyznania, symbol Krzyża upowszechnił się w kulcie. Według przekazu sam cesarz przed bitwą z Maksencjuszem ujrzał na niebie znak krzyża z napisem: „w tym znaku zwyciężysz”. Od tego czasu Krzyż stał się widocznym znakiem tożsamości chrześcijan.Do VI wieku nie przedstawiano na nim postaci Chrystusa. Gdy zaczęto to czynić, ukazywano Go nie jako umęczonego, lecz jako Króla i Kapłana – w diademie zamiast cierniowej korony, jako Dobrego Pasterza lub Zwycięzcę. Dopiero od XII wieku rozpowszechnił się w Kościele łacińskim krzyż pasyjny, akcentujący cierpienie i śmierć Jezusa jako cenę zbawienia. W tradycji prawosławnej do dziś dominuje krzyż chwalebny, ukazujący Chrystusa w chwale.

Liturgia i duchowe znaczenie

Krzyż jest obecny w liturgii i pobożności: rozpoczyna i kończy modlitwę, błogosławi dzień i codzienne czynności, uświęca przestrzeń i towarzyszy wszelkim sakramentalnym obrzędom.Święto Podwyższenia Krzyża Świętego ma wysoką rangę – choć nie jest uroczystością, należy do świąt Pańskich. W centrum liturgii tego dnia znajduje się Krzyż, który zostaje uroczyście ukazany i adorowany. Teksty mszalne podkreślają, że na Krzyżu dokonało się nasze odkupienie, a „przez Krzyż przyszło zbawienie całemu światu”. Kościół rozważa wtedy słowa Ewangelii według św. Jana: „Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne” (J 3,16).

Tradycja w Polsce

W Polsce szczególnym miejscem obchodów jest Sanktuarium na Świętym Krzyżu w Górach Świętokrzyskich, gdzie od wieków przechowywane są relikwie drzewa Krzyża Świętego. Każdego roku 14 września gromadzą się tam tysiące pielgrzymów z całego kraju, aby oddać cześć Krzyżowi i odnowić swoje zawierzenie Chrystusowi Ukrzyżowanemu.