„Teologia w świecie bez – nadziei” – wykład na Akademii Katolickiej w Warszawie

Co nam daje studiowanie teologii? Co o użyteczności teologii może powiedzieć historyk? Z tym pytaniem zmierzyli się nie tylko studenci teologii, ale i wszyscy licznie zebrani słuchacze podczas otwartego wykładu „Teologia w świecie bez – nadziei”, który odbył się 26 maja o na Akademii Katolickiej w Warszawie.

Prelegent, o. dr hab. Tomasz Gałuszka OP, prof. UPJPII wprowadził zebranych w tak zwane „reżimy historyczności”, zaproponowane przez Françoisa Hartoga. Uważna analiza rzeczywistości pokazuje, że nastąpiły w świecie zmiany w pojmowaniu przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Pierwszy reżim historyczny obejmuje czas do rewolucji francuskiej. Człowiek w tej epoce żył w ukierunkowaniu na przyszłość rozumianą jako życie wieczne, posługując się przeszłością i tym, co z tej przeszłości mogłoby temu służyć. Drugi reżim to czas od rewolucji francuskiej do końca II wojny światowej i zrzucenia bomby na Hiroszimę (1945 r.). Człowiek tego okresu odcina się od przeszłości, tworzy zsekularyzowany świat, nie oczekując na dar życia wiecznego. Próbuje stworzyć sobie „raj” na ziemi, posługując się tym wszystkim, co z przeszłości i teraźniejszości może w tym pomóc. Powstające w tym czasie systemy totalitarne również służą w tym celu – wyeliminować wszystko, co sprzeciwia się wizji szczęśliwego „raju” na ziemi. Ostatecznie dwie wojny światowe oraz tragedia Hiroszimy rozwiewają iluzję możliwości realizacji tego projektu. Trzeci reżim to czasy drugiej połowy XX w. aż do dziś. To epoka, w której człowiek tworzy kulturę zwaną prezentyzmem. Człowiek traci nadzieję na jakąkolwiek przyszłość. A przeszłość to nieodbyta teraźniejszość, wobec której człowiek próbuje wytworzyć empatię. W związku z czym, oprócz prawdy materialnej, którą zajmuje się historia, tworzy się prawdę opowiadaną, która służy pamięci oraz prawdę formalną na usługi polityki historycznej (tożsamość). W tak skonstruowanym świecie, w którym już na nic się nie czeka, rozlega się jednak wołanie o nadzieję, nawet radykalną nadzieję („Radical Hope”- Jonathan Lear).

Odpowiedzią na to wołanie może być teologia. Wobec napierających pytań, człowiek potrzebuje najpierw odkryć obecne w nim pragnienie poznawania i pragnienie dobra oraz piękna. Patrząc na świat, a przede wszystkim na siebie, człowiek dochodzi do teologicznego pytań – dlaczego coś jest, czy też co jest zasadą i kresem wszystkiego?  Również święty Augustyn zaproponował swoją koncepcję czasu, w której przeszłość tworzy teraźniejszość, a to co tu i teraz staje się oczekiwaniem, nadzieją przyszłości. Najbardziej intensywnym, chrześcijańskim wyrazem rzeczywistości czasu, a nawet „terapią” rozbitej czasowości jest Eucharystia, która łączy w sobie przeszłe wydarzenie zbawcze, przeżywane w teraźniejszości o kierunkujące ku przyszłej nadziei.

Po wykładzie prelegent odpowiadał na liczne pytania słuchaczy. Zainteresowanie odkrywaniem teologii jako odpowiedzi na dylematy dzisiejszego świata budzi zapotrzebowanie na kolejne, podobne wykłady.