Projekt raportu Komisji ds. Wolności Religijnej wskazuje na zagrożenia dla swobody wyznania

Amerykańska Komisja ds. Wolności Religijnej (Religious Liberty Commission), tymczasowy organ doradczy powołany w 2025 r. przez prezydenta Donalda Trumpa, przedstawiła projekt raportu dotyczącego zagrożeń dla wolności religijnej w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Dokument wskazuje m.in. na spory dotyczące praw rodzicielskich, edukacji, wolności sumienia pracowników medycznych oraz działalności instytucji religijnych. Przywołuje także przykłady z Europy, w tym sprawy Brytyjczyka Adama Smitha-Connora i fińskiej parlamentarzystki Päivi Räsänen.

Projekt raportu powstał na podstawie siedmiu przesłuchań Komisji, podczas których zeznania złożyło ponad 100 świadków reprezentujących różne religie i grupy wiekowe. Omawiano m.in. wolność religijną w wojsku, edukacji, służbie zdrowia, sektorze publicznym i prywatnym, ochronę praw rodzicielskich, działalność instytucji wyznaniowych oraz przemoc wobec miejsc kultu.

Komisja przedstawia religię jako ważny element amerykańskiej tradycji obywatelskiej i moralnej. W pierwszym rozdziale raportu wskazuje na historyczne przykłady, w których motywacja religijna przyczyniała się do zmian społecznych, wymieniając m.in. sprzeciw kwakrów wobec niewolnictwa, działalność pastora Martina Luthera Kinga Jr. oraz ruch pro-life.

Znaczna część dokumentu dotyczy konfliktów między przekonaniami religijnymi a polityką publiczną w kwestiach związanych z tzw. tożsamością płciową. Komisja opisuje m.in. przypadek chrześcijańskiego małżeństwa ze stanu Vermont, któremu odmówiono możliwości sprawowania opieki zastępczej z powodu deklaracji, że nie będzie wspierało ewentualnej tranzycji płciowej powierzonego mu dziecka.

Raport omawia również spory dotyczące praw rodziców w szkołach publicznych. Wśród przywołanych spraw znalazła się sprawa Mahmoud v. Taylor przed Sądem Najwyższym USA, dotycząca możliwości zwolnienia dzieci z zajęć, na których wykorzystywano materiały przedstawiające w pozytywnym świetle związki osób tej samej płci i tranzycję płciową.

Komisja postuluje m.in. wprowadzenie ogólnokrajowego systemu wyboru szkoły, w którym środki publiczne przeznaczone na edukację „podążałyby za dzieckiem”. Zaleca również wzmocnienie prawa rodziców do informacji o działaniach szkoły dotyczących tożsamości płciowej ich dzieci.

Osobny rozdział poświęcono wolności sumienia pracowników medycznych. Dokument omawia sprzeciw wobec udziału w aborcji, sterylizacji, wspomaganym samobójstwie oraz procedurach związanych z płcią. W tym kontekście przywołano sprawę dr. Eithana Haima, lekarza z Teksasu, który krytykował kontynuowanie przez szpital procedur związanych z tranzycją płciową u dzieci. Komisja rekomenduje rozszerzenie ochrony prawnej pracowników medycznych powołujących się na przekonania religijne lub moralne.

Raport zwraca również uwagę na przemoc i akty wandalizmu wobec miejsc kultu chrześcijańskich, żydowskich i muzułmańskich. Komisja postuluje zwiększenie dostępu do federalnych dotacji na poprawę bezpieczeństwa świątyń i innych obiektów religijnych.

Choć mandat Komisji dotyczy przede wszystkim sytuacji w Stanach Zjednoczonych, dokument wskazuje również na przypadki z innych państw. Wśród nich wymienia Adama Smitha-Connora, brytyjskiego weterana i fizjoterapeutę skazanego za modlitwę w milczeniu w strefie buforowej wokół kliniki aborcyjnej w Bournemouth.

Drugim przykładem jest sprawa Päivi Räsänen, fińskiej parlamentarzystki i byłej minister spraw wewnętrznych. W marcu 2026 r. fiński Sąd Najwyższy większością głosów skazał ją za „znieważenie grupy” w związku z treścią chrześcijańskiej broszury dotyczącej małżeństwa i etyki seksualnej. Jednocześnie sąd jednogłośnie uniewinnił ją w sprawie wpisu w mediach społecznościowych. Räsänen zapowiedziała odwołanie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

W raporcie poruszono także kwestie rozumienia zasady rozdziału Kościoła od państwa, wolności religijnej w wojsku, uprzedzeń antychrześcijańskich, przemocy i mowy nienawiści wobec Żydów oraz tzw. debankingu, czyli odmowy świadczenia usług bankowych podmiotom religijnym.

Komisja rekomenduje władzom federalnym m.in. zapewnienie instytucjom religijnym równego dostępu do programów finansowania publicznego bez konieczności rezygnacji z ich tożsamości religijnej, wzmocnienie ochrony wolności sumienia oraz zwiększenie ochrony miejsc kultu.

Projekt raportu nie ma charakteru wiążącego, a przedstawione w nim zalecenia są przedmiotem konsultacji. Dokument wskazuje jednak, że administracja USA postrzega wolność religijną jako kwestię obejmującą nie tylko sytuację wewnętrzną, lecz także wybrane przypadki naruszeń tej wolności w innych państwach, w tym w Europie.