W Krakowie wręczono Nagrody im. księdza Stanisława Musiała

Prof. Monika Adamczyk-Garbowska oraz o. prof. Paweł Mazanka CSsR odebrali dziś przyznawane corocznie Nagrody im. księdza Stanisława Musiała. Nagroda przyznawana jest osobom szczególnie zaangażowanym w dialog chrześcijańsko-żydowski i polsko-żydowski. W uroczystości w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie wziął udział metropolita krakowski kard. Grzegorz Ryś.

Wśród gości znaleźli się m.in. kard. Grzegorz Ryś, metropolita krakowski, zastępca prezydenta miasta Krakowa Stanisław Kracik, przedstawiciele korpusu konsularnego akredytowani w Krakowie i reprezentanci środowisk akademickich. Przywitano również reprezentantów środowisk zaangażowanych w dialog chrześcijańsko-żydowski, przedstawicieli gminy wyznaniowej żydowskiej w Krakowie oraz Centrum Społeczności Żydowskiej JCC.

Laureatką Nagrody im. ks. Stanisława Musiała w kategorii twórczości w duchu dialogu chrześcijańsko-żydowskiego i polsko-żydowskiego została prof. Monika Adamczyk-Garbowska.  W laudacji na cześć laureatki prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego podkreślił, że jej zainteresowanie tematyką żydowską rozpoczęło się w latach 70. od spotkania z twórczością Isaaca Bashevisa Singera. W tym czasie, jak dodał, literatura i historia Żydów były w Polsce objęte cenzurą i niemal nieobecne w badaniach naukowych. Z czasem praca prof. Adamczyk-Garbowska objęła szerokie studia nad literaturą, językiem i kulturą żydowską, a także historią relacji polsko-żydowskich, zarówno w skali lokalnej – dotyczącej Lublina, jak i w szerszej perspektywie historycznej. Ważnym elementem tej działalności stały się również przekłady dzieł pisarzy żydowskich oraz liczne publikacje naukowe.

W odtworzonym z nagrania wystąpieniu prof. Monika Adamczyk-Garbowska przypomniała m.in. postać patrona nagrody, ks. Stanisława Musiała, którego wypowiedzi dotyczące dialogu chrześcijańsko-żydowskiego uważnie śledziła. Wspomniała także o swoim wieloletnim zaangażowaniu w badania nad literaturą i kulturą żydowską oraz w prace Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem przy Konferencji Episkopatu Polski.

W drugiej kategorii za inicjatywę społeczną rzecz dialogu i współpracy chrześcijańsko-żydowskiej i polsko-żydowskiej laureatem został ojciec profesor Paweł Mazanka. W laudacji odczytanej w imieniu prezydenta Miasta Krakowa Aleksandra Miszalskiego jego zastępca Stanisław Mazur przedstawił sylwetkę o. prof. Pawła Mazanki, filozofa i kierownika Katedry Metafizyki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, który od lat podejmuje działania na rzecz przywracania pamięci o żydowskich mieszkańcach Staszowa, Szydłowa i okolic. Wskazał m.in. na jego badania archiwalne, inicjatywy edukacyjne oraz działania upamiętniające lokalne społeczności żydowskie.

Podkreślono także jego zaangażowanie w nawiązywaniu kontaktów z potomkami dawnych mieszkańców tych miejsc oraz inicjatywy budujące dialog. W laudacji przypomniano również jego rolę w rewitalizacji jednego z najstarszych w Polsce cmentarzy żydowskich w Szydłowie.

W swoim wystąpieniu o. prof. Paweł Mazanka podkreślił, że Nagrodę im. ks. Stanisława Musiała przyjmuje jako wyróżnienie dla całego zespołu osób zaangażowanych w dialog chrześcijańsko-żydowski w regionie Szydłowa i Staszowa. Zwrócił uwagę, że wiele inicjatyw – badań archiwalnych, działań edukacyjnych czy prac przy cmentarzu żydowskim – było możliwych dzięki współpracy lokalnych władz, instytucji oraz mieszkańców.

– To jest podstawowy wymóg ludzkiej wrażliwości spojrzeć na tych, którzy wspólnie tworzyli kulturę. Mieli bibliotekę i teatr, zespoły muzyczne… I zginęli tak w ciągu jednego dnia – powiedział o. prof. Mazanka. Podkreślił, że przyznane wyróżnienie traktuje jako zobowiązanie do dalszej pracy na rzecz dialogu chrześcijańsko-żydowskiego oraz przekazywania pamięci o wspólnej historii kolejnym pokoleniom.

Kard. Grzegorz Ryś w swoim wystąpieniu nawiązał do talmudycznej tradycji mówiącej o trzydziestu sześciu sprawiedliwych, dzięki którym świat trwa.  – Są takie momenty, kiedy bardzo chcę wierzyć w takie przesłanie, które jest zapisane w Talmudzie, że w każdym pokoleniu jest trzydziestu sześciu sprawiedliwych, którzy po prostu czynią dobro. Zasadniczo świat ich nie zna i oni chyba też do końca nie są świadomi tego, co robią – mówił metropolita krakowski.

Kardynał podkreślił, że według tej tradycji właśnie dzięki takim ludziom świat pozostaje w istnieniu. – Najważniejsze w tym podaniu jest to, że właśnie z racji na tych trzydziestu sześciu Pan Bóg się decyduje zachowywać świat w istnieniu – zaznaczył i podkreślił znaczenie pozornie niewielkich działań podejmowanych przez ludzi zaangażowanych w dialog i budowanie relacji.

Kard. Ryś zaznaczył, że wciąż potrzeba większego wysiłku w budowaniu dialogu. – Ciągle jeszcze za mało robimy, żeby przekonać ludzi do dialogu i do spotkania. Takie momenty jak ta nagroda są po to, żeby się na nowo upewnić, że to jest ważne – powiedział metropolita krakowski.

Przewodnicząca Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie Helena Jakubowicz podziękowała laureatom za ich zaangażowanie w budowanie dialogu i wzajemnego zrozumienia.  – Nagroda księdza Musiała, którą dziś otrzymujecie, jest nie tylko świadectwem Waszej ciężkiej pracy, ale także symbolem wartości takich jak współpraca, zrozumienie czy szacunek – powiedziała Jakubowicz.

Zachęciła również do dalszej pracy na rzecz dialogu i przełamywania uprzedzeń. – Kontynuujcie budowanie mostów poprzez otwarty, konstruktywny dialog, który pomoże w przełamywaniu barier i stereotypów – powiedziała przewodnicząca krakowskiej gminy żydowskiej.

Sylwetkę ks. Stanisława Musiała przypomniał dr hab. Andrzej Bieś z Uniwersytetu Ignatianum. Podkreślił jego ewangeliczny radykalizm i wrażliwość na drugiego człowieka. Zaznaczył, że dla ks. Musiała kluczowa była idea, że droga do Boga prowadzi przez relację z drugim człowiekiem i odpowiedzialność za wyrządzone mu krzywdy. Dodał, że to właśnie takie myślenie inspirowało działalność ks. Musiała i pozostaje ważnym odniesieniem dla laureatów jego nagrody.

Kolejna edycja uroczystości odbędzie się 5 marca 2027 roku, a jej gospodarzem będzie Uniwersytet Ignatianum w Krakowie.

Nagrodę im. ks. Stanisława Musiała ustanowił Klub Chrześcijan i Żydów „Przymierze”. Wyboru laureatów dokonuje Kapituła, której przewodniczy Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Fundatorami Nagrody są Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prezydent Miasta Krakowa, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie oraz fundacja Jewish Community Centre (JCC Krakow). Nagroda jest przyznawana w dwóch kategoriach: za twórczość promującą ducha dialogu i współpracy chrześcijańsko-żydowskiej i polsko-żydowskiej oraz za podejmowanie inicjatyw społecznych na rzecz pojednania.

Patron Nagrody, ks. Stanisław Musiał SJ (1938–2004), był jednym z najważniejszych rzeczników dialogu chrześcijańsko-żydowskiego w Polsce. Konsekwentnie sprzeciwiał się antysemityzmowi i ksenofobii, za co został uhonorowany m.in. Nagrodą im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej. Był wieloletnim redaktorem „Tygodnika Powszechnego”, publikował także w „Gazecie Wyborczej”, „Wprost”, „Polin” i „Midraszu”. Ks. Musiał był też autorem ważnej książki piętnującej grzech antysemityzmu pt. „Czarne jest czarne”. Po jego śmierci, z inicjatywy krakowskiej społeczności żydowskiej, na cmentarzu żydowskim w Krakowie przy ul. Miodowej odsłonięto tablicę poświęconą jego pamięci.

W minionych latach laureatami Nagrody byli m.in.: prof. Jan Błoński, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie, ks. Manfred Deselaers, prof. Stanisław Krajewski, abp Henryk Muszyński, Marian Turski i Anna Brzyska, kard. Grzegorz Ryś i s. Katarzyna Kowalska.