Warszawa: 26 lutego gala wręczenia Nagrody im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego

Dr Mateusz Szpytma, historyk, badacz dziejów ruchu ludowego w Polsce, współtwórca Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, został laureatem Nagrody im. ks. bp. Romana Andrzejewskiego za rok 2025.

Uroczysta gala wręczenia Nagrody odbędzie się 26 lutego 2026 r. w Sekretariacie Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie. Początek wydarzenia zaplanowano na godz. 16.00.

Decyzję o przyznaniu Nagrody podjęła Kapituła Nagrody im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego, obradująca pod honorowym przewodnictwem bp. Marka Marczaka, Sekretarza Generalnego Konferencji Episkopatu Polski.

Kapituła Nagrody doceniła przede wszystkim inicjatywę stworzenia Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej na Podkarpaciu, które stało się ważnym miejscem upamiętnienia postaw polskiej wsi w czasie II wojny światowej. Działalność ta przyczyniła się do procesu beatyfikacyjnego Rodziny Ulmów oraz do ustanowienia 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.

Uhonorowano również rozległy dorobek naukowy i popularyzatorski dr. Mateusza Szpytmy, obejmujący badania nad ruchem ludowym oraz represjami komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec stronnictw ludowych. W swoich pracach Laureat ukazywał wieś i środowisko rolnicze jako ważny podmiot życia społecznego, politycznego i kulturowego, także w najbardziej dramatycznych okresach XX wieku.

Dr Mateusz Szpytma (ur. 1975) jest absolwentem historii oraz nauk politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doktorat z historii najnowszej Polski obronił na tej samej uczelni pod kierunkiem prof. Andrzeja Chwalby. Niemal całe swoje życie zawodowe związał z Instytutem Pamięci Narodowej, w którym pracuje od 2000 roku, pełniąc kolejno funkcje eksperckie, edukacyjne i kierownicze. W latach 2015–2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej, a od 23 lipca 2016 roku jest zastępcą prezesa IPN.

Szczególne miejsce w jego działalności badawczej i popularyzatorskiej zajmuje historia Rodziny Ulmów, zamordowanej przez Niemców 24 marca 1944 roku w Markowej wraz z ukrywanymi Żydami. Dr Szpytma jest pomysłodawcą i twórcą Muzeum w Markowej, w tym kuratorem wystawy stałej, a także autorem i redaktorem licznych publikacji poświęconych ratowaniu Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej.

Jest autorem, współautorem i redaktorem książek naukowych oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych, publikowanych m.in. w prasie ogólnopolskiej oraz wydawnictwach IPN. Angażował się również w szeroką działalność edukacyjną, w tym organizację wyjazdów młodzieży do miejsc martyrologii Polaków oraz współtworzenie materiałów edukacyjnych poświęconych zbrodni katyńskiej.

Za swoją działalność był wielokrotnie odznaczany, m.in. Brązowym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości, a w 2024 roku Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski – za wybitne zasługi w pielęgnowaniu pamięci i dokumentowaniu prawdy o Polakach ratujących Żydów podczas II wojny światowej.

Ogólnopolska Nagroda im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego została ustanowiona w 2004 roku przez Fundację „Solidarna Wieś”. Przyznawana jest osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla rozwoju wsi, rolnictwa i małych miast, ich kultury, tożsamości, troski o tradycję, środowisko naturalne oraz obrony godności rolników.

Patron Nagrody, bp Roman Andrzejewski (1938–2003), był wieloletnim krajowym duszpasterzem rolników, współfundatorem Fundacji „Solidarna Wieś” oraz inicjatorem licznych przedsięwzięć edukacyjnych i wydawniczych na rzecz środowisk wiejskich. Jako syn rolników całe swoje życie poświęcił pracy duszpasterskiej i społecznej na rzecz polskiej wsi.

Wśród dotychczasowych laureatów Nagrody znaleźli się m.in. kard. Józef Glemp, dr Barbara Fedyszak-Radziejowska, Roman Kluska, Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” oraz NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”.

Partnerem organizacji Gali jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Mecenasem jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zaś Partnerem Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy S.A. „Bronisze”.

Wśród patronów medialnych wydarzenia jest Katolicka Agencja Informacyjna.