„Więź”: raport o stanie wiary Polaków

Ogłoszony przez Laboratorium WIĘZI raport: „Dziś i jutro polskiej wiary”, zawiera pierwszą tak pełną syntezę badań i opinii na temat aktualnego obrazu życia religijnego Polaków.

Naszą religijność autorzy raportu sytuują na tle szerokiej europejskiej perspektywy. Raport o stanie wiary Polaków jest pierwszym dziełem Laboratorium WIĘZI, interdyscyplinarnego ośrodka analityczno-badawczego powołanego przez środowisko skupione wokół warszawskiego miesięcznika. Prezentacja i dyskusja nad Raportem nastąpi dziś o godz. 18. w sali obrad plenarnych Konferencji Episkopatu Polski.

Raport „Dziś i jutro polskiej wiary” opublikowany jest w najnowszym, wrześniowym numerze „WIĘZI”. Pismo rozpoczyna nową edycję: w większym formacie i nowej szacie graficznej.

W raporcie „Dziś i jutro polskiej wiary” na 80 stronach analizowane są mocne i słabe strony polskiej wiary dzisiaj, a także szanse i zagrożenia, jakie mogą pojawić się w przyszłości. Raport składa się z wnikliwych analiz socjologicznych, teologicznych i publicystycznych. Wśród członków Zespołu Laboratorium WIĘZI przeprowadzona została na ten temat specjalna ankieta, której owoce są publikowane w tekście zatytułowanym „Zawsze wierna czy mierna?”

Przykuwają uwagę także obficie udokumentowane teksty socjologiczne. Rafał Boguszewski prezentuje stan polskiej religijności w ciągu ostatnich 20 lat, jaki wyłania się z analiz Centrum Badania Opinii Społecznej. Wyniki długoletnich badań CBOS skłaniają Boguszewskiego do sformułowania tezy, że „Wiara katolicka w dalszym ciągu stanowi ważny element audeidentyfikacji Polaków, a w efekcie konstytutywny element narodowej tożsamości obywateli. (…) Religijność, a jak się okazuje, jest jedną z naczelnych cech społecznie przypisywanych typowemu Polakowi – przeświadczenie takie wyraża aż 89 % ankietowanych”.

Dodaje, że prawdziwym fenomenem są utrzymujące się tu od 20 lat na wysokim poziomie wskaźniki praktyk religijnych. Pomimo transformacji ustrojowej i przemian w świadomości społecznej, jakie zaszły w Polsce w tym czasie. Spadku religijności Polaków nie spowodowało też włączenie kraju w struktury Unii Europejskiej, przed czym ostrzegało wiele środowisk.

Wedle przytoczonych danych CBOS ponad połowa badanych (55 – 60 %) przyznaje, ze praktykuje co najmniej raz w tygodniu, mniej więcej jedna piata – że czyni to raz lub dwa razy w miesiącu, zbliżony odsetek twierdzi, że uczestniczy w obrzędach religijnych kilka razy w roku, a jedynie ośmiu na stu ankietowanych przyznaje się do permanentnej absencji w tym zakresie. Polacy ponadto często się modlą. 56% czyni to przynajmniej raz dziennie, 24% minimum raz tygodniu, 7% ca najmniej raz w miesiącu i tyle samo raz do roku.

Ponadto, wiara religijna, którą za istotną wartość uznaje 77% Polaków. okazuje się dla nich istotniejszą wartością życiową niż chociażby wykształcenie (23%), patriotyzm (21%), przyjaźń (17%), wolność słowa (17%), czy też posiadanie bogactwa (12%).

Kościół jako instytucja publiczna cieszy się dużym zaufaniem, choć w okresie 20-lecia znacznie ono ewaluowało. W końcowym okresie PRL zaufanie do Kościoła deklarowało ponad 80% Polaków jednak na początku kolejnej dekady, w 1993 r. Zaufanie to spadło do 38%, aby potem systematycznie rosnąć. Obecnie wynosi 69%.
Jak pokazują przytoczone w Raporcie wyniki badań, o wiele gorzej niż z praktykami jest z przestrzeganiem chrześcijańskiej moralności na co dzień. W całej populacji jedynie nieco więcej niż co trzeci respondent (38%) jest przekonany, że można mówić o istnieniu jasnych i mających zastosowanie do wszystkich – niezależnie od okoliczności – zasad, które określają to, co jest dobre a co złe. 53% badanych wyraża przekonanie, że nie można mówić o obiektywnym wymiarze istnienia dobra i zła. A ponadto niespełna co trzeci ankietowany (31%) uznaje konieczność posiadania wyraźnych i stałych zasad moralnych. Konsekwencja takie podejścia do etyki jest duże przyzwolenie na sytuacje, które z punktu widzenia moralności katolickiej oceniane są jako naganne. Np. na seks przedmałżeński czy antykoncepcję przyzwolenie sięga 50%.

Wyniki raportu wykazują – co istotne – istotny wpływ religijności na zaangażowanie społeczne i obywatelskie Polaków. Osoby najczęściej praktykujące religijnie ponad dwukrotnie częściej niż ci, którzy nie praktykują (63 wobec 29%) przyznają, że zdarzyło im się dobrowolnie i nieodpłatnie pracować na rzecz swojego środowiska.

W bardzo interesującym opracowaniu składającym się na raport „Więzi”, Tadeusz Szawiel porównuje religijność w Polsce i innych krajach europejskich. Socjolog wykazuje m. in. wpływ środowiska kulturowego w poszczególnych państwach Europy na kształtowanie wiary religijnej. „szansa, ze ktoś urodzony w Dreźnie stanie się osobą wierzącą, wynosi jedynie 27%, ale jeżeli ktoś urodził się w Krakowie, to będzie on osoba wierzącą z prawdopodobieństwem 90%.” – konstatuje.

Według analiz Szawiela, obecnie Polska znajduje się na rozdrożu – albo pójdziemy drogą szybkiej laicyzacji, jak ostatnio Hiszpania czy Irlandia, albo deklaracje wiary Polaków pozostaną stabilne, jak w USA.

Teologiczna część raportu Laboratorium WIĘZI to poszukiwanie wizji Kościoła, która pozwoli uniknąć opisywanych niebezpieczeństw, a wykorzystać unikalne mocne strony polskiej wiary i szanse, jakie stoją przed nami. Ks. Adam Kalbarczyk i ks. Andrzej Draguła wskazują, że taka wizja to Kościół mistyczny, bratersko-siostrzany i zaangażowany społecznie.

Innymi słowami formułują tę wizję Zbigniew Nosowski oraz ojcowie Michał Paluch, dominikanin i Piotr Jordan Śliwiński, kapucyn. W syntetycznym tekście przedstawiają oni pięć „drogowskazów dla Kościoła w Polsce”. Ten krótki tekst, w intencji autorów, może być podstawą do spotkań i dyskusji na różnych szczeblach Kościoła. Te pięc podstawowych przykazań dla polskich katolików – wypracowane przez Zespól Laboratorium „Więzi”, to:
Bądź świadkiem; Bądź prorokiem nadziei; Bądź dla (świadectwo chrześcijańskiej jest nie tylko indywidualne); Bądź odpowiedzialny i Wymagaj od siebie.

Laboratorium WIĘZI to chrześcijański think tank – interdyscyplinarny ośrodek analityczno-badawczy. W jego skład wchodzi ponad 40 osób: naukowcy, eksperci, analitycy, twórcy oraz publicyści średniego i młodego pokolenia, związani ze środowiskiem warszawskiej WIĘZI.

Członkowie Laboratorium deklarują, że chcą wspierać w postawach polskich katolików wierność chrześcijańskim korzeniom i mądry krytycyzm, symbiozę głębokiej tożsamości z otwartością.

Odnowiona WIĘŹ ma większy format i nowoczesny układ graficzny. Redakcja wprowadziła także nowe stałe rubryki w piśmie. „W Galerii WIĘZI” to prezentacja współczesnej fotografii artystycznej (w tym miesiącu – Zbigniew Treppa). „Ksiądz z kobietą w kinie” to stały felieton filmowy prowadzony przez Katarzynę Jabłońska i ks. Andrzeja Lutra. „Złoty środek” to duchowe rozważania teolog Moniki Waluś, inspirowane codziennością.

Nowością jest także strona internetowa Laboratorium WIĘZI: www.laboratorium.wiez.pl. Można tam odnaleźć publikacje członków Zespołu Laboratorium, wybrane artykuły z archiwum warszawskiego miesięcznika, a także blogi redaktorów pisma. Wkrótce będą tam się pojawiać także kolejne, specjalnie przygotowywane raporty i analizy.