Włochy: zmarł Vittorio Messori, autor wywiadu z Janem Paweł II i kard. Ratzingerem

W Desenzano, w północnych Włoszech, o godz. 21. 10 3 kwietnia zmarł w wieku 84 lat włoski dziennikarz i pisarz Vittorio Messori, jedna z najbardziej wpływowych postaci współczesnej myśli katolickiej. W 1985 r. opublikował „Raport o stanie wiary” — wywiad z kardynałem Josephem Ratzingerem, ówczesnym prefektem Kongregacji Nauki Wiary, późniejszym papieżem Benedyktem XVI. W 1994 roku natomiast ukazał się jego wywiad z Janem Pawłem II „Przekroczyć próg nadziei”.

Włoski blog Messa in Latino określił go jako „wielkiego apologetę i pisarza, którego dzieła ukształtowały pokolenia katolików, a w wielu przypadkach przywróciły ich do wiary”. Wychowany w rodzinie ateistycznej, przyjął katolicyzm w 1964. Był dziennikarzem „La Stampy”.

Kluczowa postać katolicyzmu XX wieku

Jego śmierć oznacza koniec pewnego etapu w europejskim dziennikarstwie religijnym. Messori nie był zwykłym obserwatorem: był intelektualnym protagonistą w jednym z najbardziej burzliwych okresów w historii Kościoła po Soborze Watykańskim II.

Wierny Kościołowi i papiestwu — „ale bez służalczości i bez milczenia”, jak podkreślali ci, którzy go znali — jego twórczość charakteryzowała się argumentowaną obroną wiary w obliczu nurtów laicyzujących i wewnętrznych tendencji podważających tradycję.

Wśród jego najbardziej znanych książek znajdują się „Opinie o Jezusie”, „Umęczon pod Ponckim Piłatem? Badania nad męką i śmiercią Jezusa?” – tytuły, które wywarły wpływ na kilka pokoleń czytelników.

„Raport o Ratzingerze”, który wstrząsnął Kościołem

Jeśli jednak istnieje dzieło, które zdefiniowało jego karierę, to jest nim Raport o stanie wiary, będący owocem obszernego wywiadu przeprowadzonego w 1984 roku z ówczesnym kardynałem Josephem Ratzingerem, prefektem Kongregacji Nauki Wiary.

Opublikowana w 1985 roku książka wywarła natychmiastowy wpływ zarówno w Kościele, jak i poza nim. Na jej stronach kard. Ratzinger bez ogródek poruszał sytuację Kościoła, ostrzegając przed „niebezpieczeństwami” i „trudnościami” po Soborze oraz otwarcie kwestionując takie nurty jak teologia wyzwolenia.

Efekt był natychmiastowy. Książka wywołała gwałtowną reakcję w kręgach postępowych, które nie zaakceptowały ani treści odpowiedzi, ani faktu, że Messori nie zaprzeczył kardynałowi.

Krytyka, naciski i groźby

Sam sukces książki sprawił, że Messori stał się celem ostrej krytyki. Jego „winą”, według krytyków, było nie tylko przeprowadzenie wywiadu z osobą, którą niektórzy pogardliwie nazywali „Wielkim Inkwizytorem”, ale także to, że pozwolił, by jego słowa zostały opublikowane bez cenzury i poprawek.

Napięcia nie ograniczały się do sfery intelektualnej. Według późniejszych relacji osób z jego otoczenia, kontrowersja doszła do tego stopnia, że otrzymywał pogróżki śmierci, w klimacie odzwierciedlającym głębokie wewnętrzne podziały w Kościele w tamtych latach.

„Przekroczyć próg nadziei” – pierwszy obszerny wywiad z papieżem

Opublikowana w 1994 roku książka „Przekroczyć próg nadziei” to zapis wywiadu, w którym Jan Paweł II dzieli się osobistymi refleksjami dotyczącymi wiary, historii, kultury i własnego życia. Książka odniosła ogromny sukces, osiągając sprzedaż około 20 milionów egzemplarzy.

Głównym tematem dzieła są rozważania papieża na temat Kościoła, religii oraz problemów współczesnego świata. Jego celem jest zachęcenie człowieka do „przekroczenia progu nadziei” – czyli wyjścia ze stanu zwątpienia, smutku i agnostycyzmu ku wierze i nadziei w Boga objawionego w Jezusie Chrystusie. Jan Paweł II dostrzega trudności, i odnosi się do nich z cierpliwością i zrozumieniem.

W książce poruszony został także temat buddyzmu. Jan Paweł II porównuje jego duchowość z chrześcijańską mistyką, zwłaszcza nauczaniem Jan od Krzyża. Podkreśla, że choć obie tradycje mówią o oczyszczeniu i kontemplacji, różnią się zasadniczo: chrześcijaństwo prowadzi do zjednoczenia z osobowym Bogiem poprzez miłość, natomiast buddyzm – który papież określa jako w dużej mierze system ateistyczny – nie odnosi się do relacji z Bogiem. Według niego mistyka chrześcijańska wykracza poza poziom naturalny i ma charakter nadprzyrodzony.