Wyróżnienie dla polskiego franciszkanina

W niedzielę 16 listopada polski franciszkanin konwentualny o. Paweł Cebula otrzyma w Budapeszcie medal im. Biskupa Árona Mártona za zasługi dla kultury węgierskiej i środkowoeuropejskiej. Nagrodę tę od 1990 przyznaje węgierska Fundacja im. Gábora Bethlena. Polski zakonnik, choć ma korzenie polsko-litewskie, jest od ponad 20 lat związany z Węgrami.

O. Paweł Leszek Cebula urodził się 30 stycznia 1967 w Koszalinie w rodzinie litewsko-polskiej. W 1985 rozpoczął formację w zakonie franciszkanów konwentualnych (OFMConv) w nowicjacie w Smardzewicach, kontynuował w seminarium w Łodzi-Łagiewnikach. Śluby czasowe i wieczyste złożył odpowiednio w 1986 i 1992. Już w 1991 r. zaproponowano mu wyjazd do Miszkolca w ramach pomocy przy odradzaniu się tam życia zakonnego.

Nie był to zresztą jedyny taki przypadek, gdy Kościół w Polsce wspierał odradzające się w tym czasie życie zakonne w innych „demoludach”: dominikanie, misjonarze św. Wincentego a Paulo, franciszkanie różnych gałęzi, jezuici i inni, również siostry zakonne – wszyscy pomagali odtwarzać, a najczęściej tworzyć od podstaw struktury zakonne w Czechosłowacji, na Białorusi, Ukrainie, w Rosji, na Węgrzech i w wielu innych krajach jeszcze do niedawna tzw. „realnego socjalizmu”.

Nagroda, jaką o. Cebula odbierze w niedzielę, przyznawana jest przez Fundację im. Gábora Bethlena. Została ona powołana w 1980 r. przez niezależne środowiska intelektualne, sympatyzujące z „Solidarnością”. Każdego roku przyznaje ona kilka wyróżnień, Medali Pamiątkowych im. bp. Árona Mártona. W uzasadnieniu swej decyzji, członkowie Kuratorium napisali, że nagradzają polskiego zakonnika za „ofiarną pracę wykonywaną przez dziesięciolecia w rozwijaniu kontaktów polsko-węgierskich oraz wyróżniającą działalność w służbie zakonnej i publicznej”.

Paweł Cebula jeszcze jako kleryk udał się w 1991 r. na Węgry, nie znając miejscowego języka, ale szybko opanował go na tyle, że gdy 20 czerwca 1993 przyjmował w Miszkolcu święcenia kapłańskie, bardzo dobrze rozumiał cały obrzęd. Dziś mówi po węgiersku znakomicie. Został franciszkaninem konwentualnym, czyli minorytą (od fratres minores – „bracia mniejsi”), jak ich się nazywa na Węgrzech. Warto tu zauważyć, że prześladowania i represje komunistyczne w tym kraju przeżyło jedynie 3 potajemnie przyjętych do zakonu i pracujących w ukryciu zakonników.

O. Cebula pracował głównie w Miszkolcu, a także w kilku innych miastach węgierskich. W tym czasie, czyli w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. był korespondentem KAI w tym kraju, a nadsyłane przezeń materiały były szczególnie cenne nie tylko dlatego, że powstawały na miejscu i nieraz zawierały różne ciekawostki „od kuchni”, ale także dlatego, że ich autor, świetnie znając język, mógł korzystać ze źródeł oryginalnych, a nie z tłumaczeń. Był korespondentem KAI również w czasie papieskich pielgrzymek (Węgry, Polska, Szwajcaria, Słowacja, Bawaria, USA, Izrael).

O pozycji polskiego franciszkanina w środowisku madziarskim świadczy również fakt, że pracował duszpastersko także w parafiach węgierskich w Rumunii i współpracował z sekcją węgierską Radia Watykańskiego. Po wyjeździe w 2007 z Węgier pracował w Stanach Zjednoczonych – w Bridgeport, CT, jak i w Nowym Jorku, i to zarówno z Polakami, jak i, przede wszystkim, z emigrantami węgierskimi. Od listopada 2013 pracował w Domu Pojednania i Spotkań im. św. Maksymiliana w Gdańsku, gdzie był rekolekcjonistą i kierownikiem duchowym. Od kwietnia br. jest duszpasterzem w irlandzkim Wexford (diecezja Ferna).

Niewątpliwie największe zasługi o. Cebuli dotyczą budowania i umacniania kontaktów i mostów polsko-węgierskich; to m. in. z jego inicjatywy powstała Kaplica Węgierska w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie-Łagiewnikach i sprowadzono do niej relikwie św. Jadwigi, a relikwie św. Kingi do Eger.

O. Cebula będzie kolejnym Polakiem, który otrzyma medal im. Bp. Mártona – wcześniej byli to Zbigniew Herbert (1987), Konrad Sutarski (1992), Krzysztof Czyżewski (1998) i Bohdan Zadura (2013).

Patron nagrody – bp Áron Márton (1896-1980) był od 1938 węgierskim biskupem diecezji Alba Iulia w Siedmiogrodzie, skąd pochodził. W czasie wojny pomagał prześladowanym Żydom, za co w 1999 został pośmiertnie odznaczony tytułem „Sprawiedliwy wśród narodów świata”, po wojnie natomiast upominał się o prawa Węgrów w Rumunii i bronił wolności religijnej. W 1948 został skazany na dożywotnie więzienie, po kilku latach warunki uwięzienia mu złagodzono, ostatecznie odzyskał wolność w 1955, ale do końca życia doświadczał różnych ograniczeń i represji. Gdy w 1945 Pius XII chciał go mianować kardynałem, nie zgodziły się na to ówczesne władze i kapelusz otrzymał József Mindszenty. Nagrodę im. bp. Mártona ustanowili w 1990 węgierskie środowiska intelektualne, związane duchowo z polską „Solidarnością”.