Ziemia Święta, piąta Ewangelia, która zaczyna się w Jordanii

Kraj ten był świadkiem wielu wydarzeń biblijnych: od wyjścia Izraelitów z Egiptu pod wodzą Mojżesza po chrzest Jezusa. Obecność chrześcijan ma tu bardzo dawne korzenie.

Gdy myślimy o Ziemi Świętej, gdy o niej mówimy, w naturalny sposób przywoływane są historyczne miejsca, związane z życiem Jezusa w Palestynie i Izraelu: Betlejem, Nazaret, Kafarnaum, Jerozolima. Tymczasem jest jeszcze jeden kraj, na którego terenie rozsiane są pamiątki chrześcijańskie i który warto uczynić celem pielgrzymek: Jordania. To ziemia, którą przemierzał naród żydowski prowadzony przez Mojżesza ku Ziemi Obiecanej; tam rozegrało się wiele wydarzeń biblijnych, a także ewangelicznych. To ziemia, z której Mojżesz, mógł przed śmiercią ujrzeć krainę Kanaan. To także ziemia, na której Jezus został ochrzczony przez Jana Chrzciciela, gdzie Nazarejczyk spotkał swoich pierwszych apostołów, Andrzeja i Piotra; gdzie uzdrawiał i czynił cuda.

W trudnym kontekście geopolitycznym – wystarczy przypomnieć kraje, z którymi Jordania graniczy: Syrię, Irak, Arabię Saudyjską, Izrael i Palestynę – kraj ten wyróżnia się stabilnością oraz pokojowym współistnieniem różnych tradycji religijnych. Chrześcijanie stanowią mniejszość, około 4 proc. ludności i czują się pełnoprawnymi obywatelami kraju: prowadzą szkoły i szpitale, a katolicy obrządku łacińskiego stanowią większość w diecezji, kierowanej przez łacińskiego patriarchę Jerozolimy.

Akaba i Petra

Pochodzący z III w. kościół w Akabie, uznawany jest za najstarszy na świecie budynek wzniesiony w celu sprawowania chrześcijańskiego kultu. Archeolodzy odkryli go w 1998 r. Prawdopodobnie jego peryferyjne położenie w obrębie Cesarstwa Rzymskiego uchroniło go przed zniszczeniem podczas Wielkiego Prześladowania, które wybuchło kilka lat po jego budowie, w 303 r., wraz z edyktem cesarza Dioklecjana. Jego pozostałości odkryto w czerwcu 1998 r. na jordańskim wybrzeżu nad Morzem Czerwonym. Szybko okazało się, że ta świątynia ma niepowtarzalną wartość, ze względu na swój styl architektoniczny, który podważał powszechne wśród historyków przekonanie, iż pierwsze chrześcijańskie budowle sakralne w Jordanii pochodzą dopiero z końca IV w.

Także zachwycające miasto Petra zachowało chrześcijańskie pamiątki, w szczególności bizantyjski kościół z mozaikami z V–VI w., ukazującymi sceny z życia i motywy roślinne a także przejście od dekoracji pogańskich do motywów chrześcijańskich. Znajduje się tam jedno z największych baptysteriów z czasów starożytnych, utworzone z wcześniejszej cysterny. Przylegająca kaplica bazylikalna nazywana jest również „niebieskim kościołem” ze względu na błękitny granit, pochodzący z Egiptu. Została wzniesiona na miejscu wcześniejszego nabatejskiego budynku, który był miejscem kultu, a następnie zniszczona przez pożary i trzęsienia ziemi.

Góra Nebo

To szczyt o niezwykłym pięknie, z którego rozpościera się piękna panorama regionu. Stąd można podziwiać Morze Martwe i Pustynię Judzką, dolinę Jordanu oraz góry Judei i Samarii. Przy dobrej pogodzie widać Jerozolimę i drogę wiodącą do Świętego Miasta. Odkrycie i badania archeologiczne tego miejsca zawdzięczamy Kustodii Ziemi Świętej, a w szczególności bratu Girolamo Mihaiciowi, który w 1932 r. zdołał nabyć ten teren.

Prace wykopaliskowe prowadzone w latach trzydziestych XX w., a następnie na początku lat sześćdziesiątych – przerwane z powodu działań wojennych i wznowione w latach siedemdziesiątych przez ks. Michele Piccirillego – odsłoniły unikatowe dziedzictwo. O tym miejscu wspominają zarówno Egeria, pionierka pielgrzymowania do Ziemi Świętej pod koniec IV w., jak i Piotr Iberyjski, przyszły monofizycki biskup Gazy. Wykopaliska ujawniły skarby, w szczególności bizantyjskie mozaiki zachowane w całości.

Macheront

Na tej górze istniała twierdza hasmonejska, wzniesiona w 90 r. przed Chrystusem przez króla Aleksandra Janneusza. Została ona zniszczona przez Rzymian, a w 30 r. przed Chrystusem Herod Wielki rozpoczął budowę pałacu-twierdzy, w którym spędzał zimy. Także stąd rozciąga się wyjątkowy widok. Odkryte pozostałości świadczą o pałacu wnikającym w głąb góry i otoczonym wioską przeznaczoną dla służby. Z tego miejsca Herod Wielki zwykł udawać się na kuracje nad Morze Martwe.

Według tradycji to właśnie w tych murach był więziony Jan Chrzciciel i tutaj Herod Antypas spełnił życzenie Salome, skazując go na ścięcie. Twierdza została zniszczona przez króla Aretasa IV w 37 r., a ostatecznie zrównana z ziemią przez Rzymian w 71 r.

Chrzest Jezusa

Najważniejszym miejscem ewangelicznym jest niewątpliwie to, gdzie dokonał się chrzest Jezusa – „Betania za Jordanem”, wspomniana w Ewangelii Jana, znana w pierwszych wiekach chrześcijaństwa jako Bethabara, a dziś jako Al-Maghtas, co po arabsku oznacza „chrzest” lub „zanurzenie”. Miejsce to widnieje także na słynnej mapie z Madaby (kolejnym punkcie wartym odwiedzenia w Jordanii), wykonanej w mozaice w VI wieku. Potwierdzają to ważne świadectwa archeologiczne.

Również tutaj ogromne wrażenie robi efekt decyzji o powstrzymaniu się w tym miejscu od inwazyjnych ingerencji, co wyjaśnia odpowiedzialny za to miejsce Rustom Mkhjian: wzniesiono jedynie lekkie drewniane konstrukcje, które osłaniają niektóre z odkrytych obiektów.

Pizzaballa: ósmy sakrament

„Ziemia Święta – mówi kard. Pierbattista Pizzaballa, łaciński patriarcha Jerozolimy – jest piątą Ewangelią. Lubię też określać ją jako swoisty ósmy sakrament, ponieważ pozwala doświadczyć spotkania z Jezusem w sposób fizyczny, namacalny. Można być w pełni chrześcijaninem, nie udając się do Ziemi Świętej, ale jeśli się tam pojedzie, wiara chrześcijańska staje się silniejsza i bardziej konkretna”.

Z Jordanii kardynał kieruje apel o zwiększenie liczby pielgrzymek. To zaproszenie, by dotknąć kamieni, świadczących o życiu Jezusa i by spotkać „żywe kamienie”, czyli współczesne wspólnoty chrześcijańskie: „Zachęcam wszystkich, aby przybywali do Ziemi Świętej i przeżyli to wspaniałe doświadczenie spotkania z Jezusem Chrystusem i Jego człowieczeństwem”.