Zmarł Andrzej Wielowieyski, działacz katolicki i współtwórca III RP

W wieku 98 lat zmarł Andrzej Wielowieyski – polityk, działacz katolicki, jeden z liderów opozycji w okresie PRL i wieloletni współpracownik miesięcznika „Więź”. Był związany z Klubem Inteligencji Katolickiej w Warszawie, uczestniczył w pracach opozycji demokratycznej, obradach Okrągłego Stołu, a po 1989 roku sprawował mandat posła, senatora i eurodeputowanego.

Andrzej Wielowieyski urodził się 16 grudnia 1927 roku w Warszawie. Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu. W 1943 roku wstąpił do Armii Krajowej, gdzie był podchorążym w 27. Pułku Piechoty.

Po zakończeniu wojny ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Następnie pracował w instytucjach państwowych i miejskich w Warszawie, jednocześnie angażując się w działalność społeczną.

Od 1958 roku należał do Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie. W latach 1972–1981 oraz 1984–1989 pełnił funkcję sekretarza Zarządu warszawskiego KIK.

Z miesięcznikiem „Więź” był związany od 1960 roku jako członek Kolegium Redakcyjnego. W latach 1962–1980 kierował działem społecznym pisma. W kolejnych latach w większym stopniu zaangażował się w działalność opozycyjną i polityczną.

W 1980 roku wszedł w skład Komisji Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym w Stoczni Gdańskiej. Był również doradcą Lecha Wałęsy i kierował pracami Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych KK NSZZ „Solidarność”.

W 1989 roku, reprezentując stronę opozycyjną, uczestniczył w plenarnych obradach Okrągłego Stołu. Po przemianach ustrojowych pełnił liczne funkcje publiczne. W latach 1989–1991 był senatorem i wicemarszałkiem Senatu I kadencji. Następnie, w latach 1991–2001, zasiadał w Sejmie I, II i III kadencji. Ponownie został senatorem w latach 2001–2005, a w latach 2008–2009 był posłem do Parlamentu Europejskiego. W 2011 roku został Kawalerem Orderu Orła Białego.

Do końca życia interesował się polskim życiem publicznym i pozostawał związany z redakcją „Więzi”, którą regularnie odwiedzał.

W swoich wypowiedziach zwracał uwagę m.in. na niewystarczającą zdolność Polaków do budowania trwałych więzi społecznych. Podczas wystąpienia w Senacie w 2014 roku mówił: „Najważniejszym polskim wyzwaniem jest słabość kapitału społecznego. Między naszym silnym poczuciem narodowym a więzią rodzinną jest społeczna próżnia”.

Pozytywnie oceniał przemiany demokratyczne, które doprowadziły do powstania III RP, choć jednocześnie wskazywał na popełnione w tym procesie błędy i wysokie koszty społeczne.

Wielowieyski podkreślał również znaczenie wspólnoty zarówno w życiu społecznym, jak i w Kościele. – Na tym polega słabość Kościoła i słabość wsi, że nie opieramy się na doświadczeniu i duchu wspólnoty. Mamy bardzo mało jako naród takich doświadczeń – mówił w 2020 roku.

Wielowieyski krytycznie oceniał także sposób funkcjonowania Kościoła w Polsce. Jego zdaniem po okresie PRL utrwalił się w nim konserwatywny i silnie klerykalny model, który rozwijał się i umacniał już w czasach Władysława Gomułki.